Agressief gedrag bij jongeren

Een leerling die een stoel omschopt. Een zoon die de deur dichtsmijt en niks meer zegt. Een jongen die op het schoolplein meteen "wat kijk je nou?" roept. Als volwassene schrik je daarvan. En je eerste reactie is vaak: doe normaal.

Maar agressief gedrag bij jongeren komt zelden uit het niets. Meestal is boosheid een masker. Daarachter zit spanning, onzekerheid of angst die een jongere nog niet anders kwijt kan. Wie dat ziet, kan er ook iets aan doen.

Boosheid is vaak een masker

Het Nederlands Jeugdinstituut zegt het treffend: boos, driftig en agressief gedrag is in de puberteit vaak een masker waarachter iets anders verstopt zit. Denk aan verdriet, angst, eenzaamheid of het gevoel niet begrepen te worden.

Boosheid voelt sterker dan bang zijn. Wie boos wordt, houdt de ander op afstand en hoeft zich niet kwetsbaar te laten zien. Dat snap ik goed. Als kind was ik enthousiast en creatief, maar ik hoorde vaak dat ik stil moest zijn. Daar werd ik onzeker van. Die onzekerheid verstop je dan, bijvoorbeeld achter stoer gedrag.

Wat er in het puberbrein gebeurt

In de puberteit verandert er veel in de hersenen en de hormonen. Jongeren voelen emoties heftig, terwijl het deel van het brein dat plant, overziet en afremt nog volop in ontwikkeling is. Volgens hersenonderzoeker Eveline Crone (Universiteit Leiden) ontwikkelt bijvoorbeeld het werkgeheugen zich door tot ongeveer het twintigste jaar.

In gewone woorden: het gaspedaal werkt al prima, de rem moet nog ingereden worden. Een jongere die ontploft, kiest daar dus niet altijd bewust voor. Hij overziet op dat moment de gevolgen nog niet goed.

Vier momenten waarop het vaak misgaat

In mijn trainingen zie ik steeds dezelfde situaties terugkomen:

1. Groepsdruk. Vrienden kijken mee. Toegeven of terugkrabbelen voelt als verliezen. Dus wordt het harder in plaats van zachter.

2. Gezichtsverlies. Een docent die je voor de klas aanspreekt, iemand die je uitlacht. Agressie is dan een manier om je eer te redden.

3. Niet gezien worden. Wie het gevoel heeft dat niemand luistert, gaat harder praten. Soms letterlijk.

4. Te veel prikkels. Jongeren krijgen elke dag een stroom aan berichten, nieuws en verwachtingen over zich heen. Ze leren niet altijd hoe ze met die spanning omgaan. Dan is de emmer snel vol.

Waarom "doe normaal" niet werkt

Iedere jongere weet dat schreeuwen of slaan niet de bedoeling is. Weten wat je moet doen is alleen iets anders dan het doen. Onder druk gaat je hart sneller, denk je minder helder en reageer je op de automatische piloot.

Dat leerde ik bij het Korps Mariniers. Tien jaar lang heb ik gezien wat druk met mensen doet. De belangrijkste les: mentale kracht is te trainen. Niet door het je één keer uit te leggen, maar door het te oefenen. Net zo lang tot de juiste reactie vanzelf gaat, ook als het spannend wordt.

Hoe een weerbaarheidstraining helpt

In de weerbaarheidstraining voor jongeren oefenen jongeren met situaties die ze kennen. Iemand die boos op je wordt. Een grens aangeven, ook bij vrienden. Kalm blijven als de groep je opjut. Je uitspreken zonder te ontploffen.

Dat doen we niet met lange theorie of harde discipline, maar met realistische oefeningen, spel en veel humor. In een veilige sfeer, zodat jongeren durven te proberen en fouten mogen maken. Vaak hebben ze niet eens door dat ze aan hun weerbaarheid werken. Ze worden stiekem sterker.

Echte kracht is namelijk niet harder worden. Echte kracht is stevig staan in wie je bent, ook als het spannend wordt.

Wat je als ouder of docent nu al kunt doen

• Reageer niet met agressie op agressie. Verhef je stem niet en blijf zelf kalm. Jij bent het voorbeeld.

• Laat eerst afkoelen. Midden in een uitbarsting dringt niets door. Praat later, als de spanning gezakt is.

• Vraag naar wat eronder zit. Niet "waarom doe je zo?", maar "wat gebeurde er vlak daarvoor?" of "wat voelde je toen?"

• Geef geen publiek. Spreek een jongere liever apart aan dan voor de groep. Dat scheelt gezichtsverlies.

• Benoem wat wél goed gaat. Een jongere die zich inhoudt, verdient het om dat te horen.

Wanneer is extra hulp nodig?

Boze buien horen bij de puberteit. Duurt lastig, agressief en vijandig gedrag langer dan vier maanden, of wordt iemand bedreigd of geslagen? Neem dan contact op met de jeugdgezondheidszorg of de huisarts. Een weerbaarheidstraining is geen vervanging voor hulp bij een gedragsstoornis.

Veelgestelde vragen

Waarom zijn jongeren sneller agressief dan volwassenen? In de puberteit voelen emoties heftig, terwijl het deel van het brein dat afremt en overziet nog in ontwikkeling is. Daardoor reageren jongeren sneller impulsief.

Is agressief gedrag bij pubers normaal? Boze buien en botsingen horen bij de puberteit. Houdt agressief en vijandig gedrag langer dan vier maanden aan, zoek dan hulp via de jeugdgezondheidszorg of de huisarts.

Wat zit er achter boosheid bij jongeren? Boosheid is vaak een masker voor angst, onzekerheid, verdriet of het gevoel niet gezien te worden. Boos zijn voelt veiliger dan kwetsbaar zijn.

Helpt een weerbaarheidstraining tegen agressie? Een weerbaarheidstraining leert jongeren om onder druk kalm te blijven, grenzen aan te geven en zich uit te spreken zonder te ontploffen. Ze oefenen dat in realistische situaties, zodat het ook werkt als het spannend wordt.

Weerbaarheidstraining op jouw school of vereniging

Ik geef de weerbaarheidstraining voor jongeren van ongeveer 12 tot 18 jaar op scholen, bij jeugdorganisaties en sportverenigingen. Bekijk de training of vraag een vrijblijvende offerte aan.

CONTACTGEGEVENS

Stiekem Sterk
Catharina van Clevepark 10
1181 AT Amstelveen

06 - 1504 8353
Info@stiekemsterk.nl

OVER ONS

Stiekem Sterk begeleidt individuen en teams bij het versterken van hun weerbaarheid en het ontdekken van hun innerlijke kracht. Met meer dan tien jaar ervaring in zowel het Korps Mariniers als de acteerwereld bieden we een unieke aanpak voor persoonlijke en professionele groei.

Onze missie: jou helpen om uit je comfortzone te stappen en sterker in het leven te staan.

© Stiekem Sterk